1. Thiếu máu lên não – Đừng xem nhẹ những dấu hiệu đầu tiên

Trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, các triệu chứng như đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, mất tập trung thường bị xem nhẹ. Tuy nhiên, đó có thể là dấu hiệu sớm của tình trạng thiếu máu lên não – một nguyên nhân phổ biến và nguy hiểm có thể dẫn đến tai biến mạch máu não, đặc biệt ở người lớn tuổi, người có bệnh nền tim mạch, cao huyết áp, tiểu đường.

Theo thống kê của WHO, tai biến mạch máu não là nguyên nhân tử vong đứng thứ 2 trên toàn thế giới, trong đó thiếu máu lên não là một trong những yếu tố khởi phát hàng đầu. Việc nhận diện sớm tình trạng này và can thiệp kịp thời có thể giúp giảm thiểu nguy cơ đột quỵ, bại liệt hoặc tử vong.

2. Thiếu máu lên não là gì?

Thiếu máu lên não (còn gọi là thiếu máu não, thiểu năng tuần hoàn não) là tình trạng lưu lượng máu cung cấp cho não bị suy giảm, khiến các tế bào thần kinh không nhận đủ oxy và dưỡng chất để hoạt động bình thường.

Máu lên não được cung cấp chủ yếu qua hai hệ động mạch lớn: động mạch cảnh và động mạch sống nền. Khi lưu lượng máu qua các mạch này bị giảm, hoạt động điện sinh học trong não sẽ bị rối loạn, từ đó gây ra các triệu chứng thần kinh điển hình.

3. Nguyên nhân gây thiếu máu lên não

3.1. Xơ vữa động mạch

Mạch máu bị lắng đọng cholesterol và mảng bám sẽ làm hẹp lòng mạch, cản trở lưu thông máu. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây thiếu máu lên não ở người trung niên và cao tuổi.

3.2. Tăng huyết áp

Huyết áp cao kéo dài làm mạch máu mất tính đàn hồi, dễ vỡ hoặc bị tắc. Đồng thời, tăng huyết áp còn gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu – yếu tố nguy cơ dẫn đến tai biến.

3.3. Rối loạn nhịp tim

Tim đập không đều khiến việc bơm máu đến não không ổn định, dễ dẫn đến cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc thiếu máu lên não mạn tính.

3.4. Cột sống cổ thoái hóa

Thoái hóa đốt sống cổ có thể chèn ép các mạch máu nuôi não, đặc biệt là động mạch sống nền, gây giảm tưới máu não.

3.5. Stress, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém

Tình trạng căng thẳng kéo dài, ăn uống thiếu chất, đặc biệt là thiếu sắt, vitamin B12, acid folic,... cũng làm tăng nguy cơ thiếu máu não ở người trẻ tuổi.

4. Dấu hiệu thiếu máu lên não – Nhận biết càng sớm càng tốt

Việc phát hiện sớm tình trạng thiếu máu lên não là vô cùng quan trọng để ngăn ngừa tai biến. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp:

🔹 Đau đầu kéo dài

Cơn đau âm ỉ hoặc nhức nhối từng cơn, xuất hiện vào buổi sáng sớm hoặc sau khi làm việc trí óc. Đôi khi có cảm giác nặng đầu, như có vật đè nặng trên trán hoặc sau gáy.

🔹 Chóng mặt, mất thăng bằng

Đặc biệt khi thay đổi tư thế nhanh hoặc cúi đầu lâu. Một số người mô tả cảm giác như mọi thứ quay tròn hoặc muốn ngã.

🔹 Rối loạn giấc ngủ

Khó ngủ, ngủ không sâu giấc, hay tỉnh giữa đêm, mệt mỏi sau khi thức dậy cũng là dấu hiệu gián tiếp của thiếu máu lên não.

🔹 Suy giảm trí nhớ, khó tập trung

Khó ghi nhớ thông tin mới, hay quên tên, quên việc, hoặc lẫn lộn thời gian – không chỉ là dấu hiệu tuổi già mà còn là hậu quả của tuần hoàn máu não kém.

🔹 Tê bì chân tay, nhìn mờ, ù tai

Là dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh trung ương và ngoại biên đang bị ảnh hưởng do não thiếu máu và oxy nuôi dưỡng.

❗ Lưu ý: Nếu các triệu chứng này xuất hiện thường xuyên, kéo dài và kèm theo các dấu hiệu như nói lắp, yếu tay chân một bên – cần đi khám ngay lập tức để loại trừ nguy cơ tai biến mạch máu não.

5. Thiếu máu lên não có thể dẫn đến tai biến như thế nào?

Tai biến mạch máu não (đột quỵ) xảy ra khi dòng máu nuôi não bị tắc nghẽn (nhồi máu não) hoặc vỡ mạch máu (xuất huyết não). Thiếu máu lên não, nếu không được điều trị, sẽ gây:

• Tổn thương mạn tính tế bào thần kinh → thoái hóa, chết tế bào não
   
• Rối loạn chức năng điều hòa vận mạch → làm tăng nguy cơ nhồi máu não
   
• Gây thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA) → báo hiệu đột quỵ thực sự có thể xảy ra trong vài giờ hoặc vài ngày tới
   

Theo nghiên cứu, khoảng 15–30% bệnh nhân thiếu máu lên não không được điều trị sẽ gặp phải cơn đột quỵ trong vòng 5 năm.

6. Ai là người có nguy cơ cao bị thiếu máu lên não và tai biến?

• Người trên 50 tuổi, đặc biệt là nam giới
   
• Người bị cao huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường
   
• Người có tiền sử đột quỵ hoặc gia đình có người từng tai biến
   
• Người hút thuốc lá, uống rượu, ít vận động
   
• Người thường xuyên căng thẳng, mất ngủ, ăn uống thiếu chất
   

7. Chẩn đoán thiếu máu lên não bằng cách nào?

Để xác định mức độ thiếu máu lên não, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp sau:

• Chụp cộng hưởng từ (MRI) não
   
• Siêu âm Doppler mạch máu cổ
   
• Chụp CT mạch máu não
   
• Điện não đồ (EEG)
   
• Xét nghiệm lipid máu, đường huyết, huyết áp
   

Việc chẩn đoán đúng và sớm sẽ giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, ngăn ngừa nguy cơ tai biến.

8. Làm sao nhận biết sớm nguy cơ tai biến do thiếu máu não?

Một trong những chỉ báo cảnh báo nguy cơ tai biến sớm là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA). Dưới đây là cách nhận biết:

Dấu hiệu cảnh báo FAST:

• F (Face): Mặt méo, cười không đều
   
• A (Arms): Yếu tay, khó nâng hai tay cùng lúc
   
• S (Speech): Nói ngọng, nói không rõ
   
• T (Time): Cần gọi cấp cứu càng sớm càng tốt
   

Ngoài ra, các dấu hiệu mờ mắt thoáng qua, mất thăng bằng, nói lắp tạm thời cũng cần được theo dõi sát.

9. Cách phòng ngừa thiếu máu lên não và tai biến

✅ Duy trì huyết áp ổn định

• Kiểm tra huyết áp thường xuyên
   
• Giảm ăn mặn, tránh thức ăn giàu cholesterol
   
• Uống thuốc đúng theo chỉ định nếu có bệnh lý
   

✅ Kiểm soát mỡ máu và đường huyết

• Hạn chế đồ chiên rán, thịt đỏ, đường tinh luyện
   
• Tăng cường rau xanh, cá, ngũ cốc nguyên hạt
   

✅ Tăng cường vận động

• Đi bộ ít nhất 30 phút mỗi ngày
   
• Tập yoga, khí công, dưỡng sinh để điều hòa tuần hoàn
   

✅ Giảm stress, ngủ đủ giấc

• Tránh làm việc quá sức
   
• Tắt điện thoại, thiết bị điện tử trước khi ngủ
   
• Ngủ đủ 6–8 tiếng mỗi đêm
   

✅ Bổ sung dinh dưỡng cho não

• Thực phẩm giàu omega-3, vitamin nhóm B, sắt, magie
   
• Uống đủ nước mỗi ngày
   
• Hạn chế rượu bia, thuốc lá
   

10. Khi nào nên đi khám chuyên khoa?

Bạn nên chủ động đến bệnh viện nếu gặp các tình trạng sau:

• Đau đầu, chóng mặt tái phát thường xuyên
   
• Có yếu tố nguy cơ: huyết áp cao, mỡ máu, tiểu đường
   
• Tê bì tay chân, khó tập trung, giảm trí nhớ
   
• Tiền sử gia đình có người bị đột quỵ
   

Khám định kỳ 6 tháng/lần sẽ giúp bạn phát hiện sớm các bất thường và can thiệp kịp thời, giảm thiểu rủi ro tai biến.

11. Tổng kết

Thiếu máu lên não không phải là tình trạng đơn giản và thoáng qua. Nếu chủ quan, bạn đang đánh đổi sức khỏe của chính mình với nguy cơ tai biến mạch máu não – một biến chứng có thể để lại hậu quả nặng nề, thậm chí tử vong.

Hãy lắng nghe cơ thể, nhận diện sớm các dấu hiệu, kiểm tra sức khỏe định kỳ và xây dựng lối sống lành mạnh để bảo vệ não bộ – trung tâm điều hành mọi hoạt động sống của bạn.